آزمایش هورمونی زنان؛ چه آزمایشهایی و در چه روزی از پریود؟
آزمایش هورمونی زنان یکی از بررسیهایی است که برای ارزیابی پریود نامنظم، اختلال تخمکگذاری، ناباروری و بعضی علائم هورمونی درخواست میشود. اما آیا همه هورمونها باید در یک روز آزمایش شوند؟
برگه آزمایشی که بعضی از بیمارانم به مطب میآورند، شامل تعداد زیادی آزمایش است که گاهی بدون توجه به روز سیکل انجام شدهاند. در چنین شرایطی، ممکن است چند عدد غیرطبیعی به نظر برسند، بدون اینکه لزوماً نشانه بیماری باشند.
من برای تفسیر آزمایش هورمونی، علاوه بر عددهای گزارششده، به علائم بیمار، روز سیکل قاعدگی، داروهای مصرفی و هدف انجام آزمایش توجه میکنم.
آزمایش هورمونی زنان چیست؟
آزمایش هورمونی زنان مجموعهای از آزمایشهای خون برای بررسی عملکرد تخمدانها، هورمونهای هیپوفیز، تیروئید و در صورت نیاز هورمونهای آندروژنی است.
این آزمایشها ممکن است برای بررسی پریود نامنظم، قطع قاعدگی، علائم تخمدان پلیکیستیک، اختلال تخمکگذاری، ناباروری، افزایش موهای زائد یا احتمال یائسگی زودرس درخواست شوند. همه افراد به یک مجموعه ثابت از آزمایشها نیاز ندارند.
آزمایش هورمونی زنان در چه روزی از پریود انجام میشود؟
زمان مناسب آزمایش به نوع هورمون و هدف بررسی بستگی دارد. در جدول زیر، زمان معمول نمونهگیری را میبینید.
آزمایش | زمان معمول انجام |
FSH و استرادیول (E2) | روزهای ۲ تا ۵ پریود |
LH | معمولاً روزهای ۲ تا ۵، بر اساس هدف بررسی |
پروژسترون | حدود ۷ روز قبل از پریود بعدی |
AMH | هر روز از سیکل |
TSH | هر روز از سیکل |
پرولاکتین | هر روز از سیکل، با رعایت شرایط نمونهگیری |
تستوسترون | ترجیحاً صبح؛ در صورت امکان نیمه اول سیکل |
روز اول سیکل، اولین روز خونریزی واقعی پریود است، نه لکهبینی پیش از آن.
آزمایش FSH و LH برای چیست؟
FSH و LH در تنظیم عملکرد تخمدان و تخمکگذاری نقش دارند. اندازهگیری FSH و استرادیول در ابتدای سیکل میتواند به ارزیابی عملکرد تخمدان کمک کند. با این حال، تفسیر این آزمایشها بهتنهایی برای تعیین ذخیره تخمدان یا احتمال بارداری کافی نیست.
آیا آزمایش پروژسترون حتماً باید روز ۲۱ باشد؟
خیر. آزمایش پروژسترون برای بررسی وقوع تخمکگذاری معمولاً حدود یک هفته پیش از پریود بعدی انجام میشود. روز ۲۱ فقط در یک سیکل ۲۸ روزه معمولاً زمان مناسبی است؛ در سیکلهای طولانیتر، زمان آزمایش نیز تغییر میکند.
آزمایش AMH در چه روزی انجام میشود؟
آزمایش AMH معمولاً در هر روز از سیکل قابل انجام است و برای برآورد ذخیره تخمدان کاربرد دارد. این آزمایش بهتنهایی مشخص نمیکند که فرد میتواند بهطور طبیعی باردار شود یا خیر. سن، سابقه باروری و سایر یافتههای بالینی نیز اهمیت دارند.
آزمایش TSH و پرولاکتین چه زمانی انجام میشوند؟
این دو آزمایش به روز مشخصی از سیکل وابسته نیستند. برای اندازهگیری پرولاکتین بهتر است نمونهگیری در شرایط آرام و ترجیحاً پس از استراحت انجام شود؛ زیرا استرس، ورزش سنگین و بعضی داروها میتوانند سطح آن را افزایش دهند.
آیا آزمایش هورمونی زنان باید ناشتا باشد؟
بیشتر آزمایشهای هورمونی مانند FSH، LH، AMH و TSH بهتنهایی نیاز به ناشتایی ندارند. اگر آزمایش قند یا چربی خون نیز درخواست شده باشد، ممکن است ناشتایی لازم باشد.
اگر قرص ضدبارداری یا داروی هورمونی مصرف میکنید، حتماً به پزشک اطلاع دهید؛ زیرا این داروها میتوانند نتایج برخی آزمایشها را تغییر دهند. همچنین مصرف مکمل بیوتین ممکن است با بعضی روشهای آزمایشگاهی تداخل داشته باشد.
داروهای خود را برای انجام آزمایش، خودسرانه قطع نکنید.
چه کسانی به آزمایش هورمونی نیاز دارند؟
آزمایش هورمونی بر اساس شرایط بالینی ممکن است برای افراد زیر لازم باشد:
- افرادی که پریود نامنظم دارند یا قاعدگی آنها قطع شده است.
- افرادی که برای بارداری تلاش میکنند و نیاز به بررسی تخمکگذاری دارند.
- افرادی که دچار موهای زائد، آکنه مقاوم یا ریزش مو با الگوی آندروژنیک هستند.
- افرادی که ترشح شیر از سینه خارج از دوران بارداری و شیردهی دارند.
- افرادی که پیش از ۴۰ سالگی علائم مشکوک به نارسایی زودرس تخمدان دارند.
- افرادی که علائم یا سابقه مشکوک به اختلال تیروئید دارند.
در صورت قطع پریود، ابتدا باید احتمال بارداری بررسی شود. سپس آزمایشهای لازم بر اساس شرح حال و معاینه انتخاب میشوند.
چرا چکاپ کامل هورمونی همیشه لازم نیست؟
درخواست تعداد زیادی آزمایش بدون هدف مشخص، لزوماً به تشخیص دقیقتر منجر نمیشود. برای مثال، پروژسترون در ابتدای سیکل بهطور طبیعی پایین است و اندازهگیری آن در روز سوم، اطلاعات مناسبی درباره تخمکگذاری همان سیکل نمیدهد.
همچنین AMH بهتنهایی معیار قطعی باروری نیست و در افراد بالای ۴۵ سال با علائم معمول یائسگی، تشخیص اغلب بر اساس علائم و تغییر الگوی قاعدگی انجام میشود، نه آزمایش روتین FSH.
رویکرد من در بررسی آزمایش هورمونی
در بررسی اختلالات هورمونی، آزمایشها را بر اساس علائم، سابقه پزشکی و سؤالی که باید پاسخ داده شود انتخاب میکنم. آزمایشهای مورد نیاز برای خانمی با پریود نامنظم و موهای زائد، با فردی که برای بارداری تلاش میکند یا علائم یائسگی دارد، متفاوت است.
نتیجه آزمایش باید در کنار روز سیکل، داروهای مصرفی، علائم و در صورت نیاز سونوگرافی تفسیر شود. علامت H یا L کنار یک عدد، بهتنهایی به معنای وجود بیماری نیست.
اگر برگه آزمایش هورمونی دارید و درباره زمان نمونهگیری یا تفسیر نتایج آن مطمئن نیستید، پیش از تکرار آزمایش یا شروع درمان، بهتر است آن را با پزشک بررسی کنید.
برای بررسی آزمایشها و تعیین نیاز به بررسیهای تکمیلی، میتوانید از طریق drsadeghizadeh.ir برای ویزیت آنلاین متنی، ویزیت آنلاین تلفنی یا در صورت نیاز نوبت حضوری اقدام کنید.
سوالات پرتکرار بیماران
آزمایش هورمونی زنان باید ناشتا باشد؟
بیشتر آزمایشهای هورمونی بهتنهایی نیاز به ناشتایی ندارند؛ اما در صورت انجام همزمان آزمایش قند یا چربی خون، ممکن است ناشتایی لازم باشد.
اگر پریودم نامنظم است، چه زمانی آزمایش بدهم؟
زمان آزمایش به علت بررسی بستگی دارد. در بعضی شرایط میتوان آزمایشها را بدون انتظار برای شروع پریود انجام داد؛ در موارد دیگر، تعیین زمان تخمکگذاری یا تکرار آزمایش لازم است.
آیا هنگام مصرف قرص ضدبارداری میتوان آزمایش هورمونی داد؟
بله، اما قرصهای هورمونی میتوانند نتایج برخی آزمایشها، از جمله FSH، LH و آندروژنها را تغییر دهند. درباره زمان مناسب آزمایش و احتمال نیاز به قطع دارو باید با پزشک مشورت کنید.
آیا AMH برای تشخیص ناباروری کافی است؟
خیر. AMH به برآورد ذخیره تخمدان کمک میکند، اما بهتنهایی احتمال بارداری طبیعی را مشخص نمیکند.
آیا برای تشخیص یائسگی آزمایش FSH لازم است؟
در افراد بالای ۴۵ سال با علائم معمول یائسگی، تشخیص معمولاً بالینی است. در افراد جوانتر، بهویژه زیر ۴۰ سال، بررسی آزمایشگاهی ممکن است ضروری باشد.
منابع علمی
- American Society for Reproductive Medicine (ASRM). Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion, 2020.
- ASRM. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion, 2021.
- NICE. Menopause: identification and management (NG23).
- Teede HJ, et al. 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome.