پوکی استخوان بعد از یائسگی معمولاً بدون علامت پیشرفت میکند و گاهی اولین نشانه آن شکستگی مچ دست، لگن یا مهرههای ستون فقرات است. اما آیا همه خانمها بعد از یائسگی به تست تراکم استخوان نیاز دارند؟ چه زمانی باید درمان را شروع کرد؟
پوکی استخوان را میتوان پیش از اولین شکستگی تشخیص داد و با اقدامات مناسب، خطر شکستگی را کاهش داد.
چرا بعد از یائسگی پوکی استخوان بیشتر میشود؟
پوکی استخوان (Osteoporosis) بیماریای است که در آن تراکم و استحکام استخوان کاهش پیدا میکند و احتمال شکستگی حتی با ضربههای خفیف افزایش مییابد.
بعد از یائسگی، به دلیل کاهش هورمون استروژن، سرعت تحلیل استخوان بیشتر میشود. این روند بهویژه در سالهای ابتدایی پس از یائسگی سریعتر است.
تفاوت استئوپنی و پوکی استخوان چیست؟
- استئوپنی: کاهش تراکم استخوان که هنوز به محدوده پوکی استخوان نرسیده است.
- پوکی استخوان: کاهش قابلتوجه تراکم استخوان همراه با افزایش خطر شکستگی.
استئوپنی به معنی شکستگی قطعی نیست، اما هشداری برای مراقبت بیشتر از سلامت استخوان است.
علائم پوکی استخوان در زنان یائسه چیست؟
پوکی استخوان معمولاً تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی ندارد. درد مفاصل و خستگی بهتنهایی نشانه پوکی استخوان نیستند.
علائم هشداردهنده عبارتاند از:
- شکستگی مچ دست، لگن یا مهرهها پس از ضربه خفیف
- کاهش تدریجی یا قابلتوجه قد
- خمیدگی جدید یا افزایش قوز پشت
- کمردرد ناگهانی و بدون علت مشخص که ممکن است ناشی از شکستگی مهره باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند؟
علاوه بر سن و یائسگی، عوامل زیر خطر پوکی استخوان را افزایش میدهند:
- یائسگی زودرس، بهخصوص پیش از ۴۰ سالگی
- برداشتن هر دو تخمدان با جراحی
- سابقه شکستگی با ضربه خفیف بعد از ۵۰ سالگی
- سابقه شکستگی لگن در پدر یا مادر
- وزن پایین و لاغری شدید
- مصرف طولانیمدت کورتون
- سیگار و مصرف زیاد الکل
- کمبود ویتامین D و فعالیت بدنی کم
- بیماریهایی مانند پرکاری تیروئید، پرکاری پاراتیروئید و آرتریت روماتوئید
- مصرف برخی داروها، از جمله مهارکنندههای آروماتاز و بعضی داروهای ضدتشنج.
تست تراکم استخوان چیست و از چه سنی لازم است؟
تست تراکم استخوان یا DEXA روش اصلی اندازهگیری تراکم استخوان در ناحیه ستون فقرات و لگن است. این آزمایش سریع، بدون درد و با میزان کمی اشعه انجام میشود.
بهطور کلی:
- تمام زنان ۶۵ سال به بالا باید برای غربالگری پوکی استخوان بررسی شوند.
- زنان یائسه زیر ۶۵ سال که عوامل خطر دارند، ممکن است به تست زودتر نیاز داشته باشند.
- در صورت سابقه شکستگی ناشی از ضربه خفیف، ارزیابی باید جدیتر و متناسب با شرایط فرد انجام شود.
عدد T-score در جواب تراکم استخوان چه معنایی دارد؟
نتیجه T-score | تفسیر |
بالاتر از ۱- | طبیعی |
بین ۱- تا ۲٫۵- | استئوپنی |
۲٫۵- یا پایینتر | پوکی استخوان |
البته تصمیم درمانی فقط بر اساس عدد T-score گرفته نمیشود. من سن، سابقه شکستگی، عوامل خطر و در صورت نیاز احتمال شکستگی دهساله با ابزار FRAX را هم در نظر میگیرم.
پیشگیری و درمان پوکی استخوان بعد از یائسگی
هدف اصلی درمان، جلوگیری از شکستگی است؛ نه صرفاً بهتر شدن عدد تست تراکم استخوان.
۱. تغذیه و کلسیم
تأمین کلسیم کافی برای حفظ سلامت استخوان ضروری است. بهتر است بخش عمده کلسیم از مواد غذایی مانند شیر، ماست، پنیر، کنجد، بادام و سبزیجات برگسبز تأمین شود.
مکمل کلسیم برای همه زنان یائسه ضروری نیست و در صورت ناکافی بودن دریافت غذایی، بر اساس نیاز فرد تجویز میشود.
۲. ویتامین D و پروتئین
ویتامین D به جذب کلسیم کمک میکند. در صورت کمبود یا وجود عوامل خطر، ممکن است مصرف مکمل لازم باشد.
دریافت پروتئین کافی نیز برای حفظ عضلات و سلامت استخوان اهمیت دارد.
۳. ورزش و پیشگیری از زمین خوردن
برای حفظ سلامت استخوان و کاهش خطر شکستگی توصیه میکنم فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد شامل موارد زیر باشد:
- پیادهروی و ورزشهای تحمل وزن
- تمرینهای مقاومتی برای تقویت عضلات
- تمرینهای تعادلی برای کاهش خطر زمین خوردن
همچنین نور کافی در منزل، حذف فرشهای لغزنده و استفاده از دستگیره در حمام به پیشگیری از سقوط کمک میکند.
۴. درمان دارویی پوکی استخوان
اگر خطر شکستگی بالا باشد، درمان دارویی ضروری میشود. انتخاب دارو به شدت پوکی استخوان، سابقه شکستگی، عملکرد کلیه و شرایط فرد بستگی دارد.
مهمترین داروها عبارتاند از:
- بیسفسفوناتها: برای کاهش سرعت تخریب استخوان، به شکل خوراکی یا تزریقی.
- دنوزوماب: داروی تزریقی که قطع آن بدون برنامه درمانی جایگزین میتواند خطر شکستگی مهره را افزایش دهد.
- هورموندرمانی یائسگی: در برخی زنان جوانتر که علائم یائسگی دارند، میتواند به حفظ تراکم استخوان کمک کند.
- رالوکسیفن: دارویی با اثر محافظتی بیشتر بر مهرههای ستون فقرات.
- داروهای استخوانساز: برای افراد با خطر بسیار بالای شکستگی.
شروع، ادامه یا قطع این داروها باید با نظر پزشک انجام شود.
چه زمانی برای پوکی استخوان باید مراجعه کرد؟
اگر یائسه شدهاید و یکی از شرایط زیر را دارید، بهتر است سلامت استخوانهایتان ارزیابی شود:
- ۶۵ سال یا بیشتر دارید.
- پیش از ۴۵ سالگی یائسه شدهاید.
- سابقه شکستگی با ضربه خفیف دارید.
- مدت طولانی کورتون مصرف کردهاید.
- در تست قبلی تراکم استخوان، استئوپنی یا پوکی استخوان گزارش شده است.
اگر کمردرد ناگهانی و شدید، درد کشاله ران یا ناتوانی در تحمل وزن پس از زمین خوردن دارید، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
سؤالات پرتکرار درباره پوکی استخوان بعد از یائسگی
۱. آیا همه زنان بعد از یائسگی باید تست تراکم استخوان بدهند؟
خیر. غربالگری برای همه زنان از ۶۵ سالگی توصیه میشود. در سنین پایینتر، وجود عواملی مانند یائسگی زودرس، شکستگی قبلی و مصرف طولانی کورتون میتواند انجام تست را ضروری کند.
۲. آیا استئوپنی هم نیاز به درمان دارویی دارد؟
نه لزوماً. بسیاری از افراد مبتلا به استئوپنی با اصلاح تغذیه، ورزش و تأمین کلسیم و ویتامین D کنترل میشوند. اگر خطر شکستگی بالا باشد، ممکن است درمان دارویی هم لازم شود.
۳. آیا پوکی استخوان قابل درمان است؟
بله. درمان میتواند سرعت تحلیل استخوان را کاهش دهد، تراکم آن را در برخی افراد افزایش دهد و مهمتر از همه احتمال شکستگی را کم کند.
۴. آیا پیادهروی برای پیشگیری از پوکی استخوان کافی است؟
پیادهروی مفید است، اما بهتر است در کنار تمرینهای مقاومتی و تعادلی انجام شود تا عضلات و تعادل بدن نیز تقویت شوند.
۵. آیا مصرف قرص کلسیم بعد از یائسگی ضروری است؟
خیر. اگر کلسیم کافی از رژیم غذایی دریافت میکنید، ممکن است نیازی به مکمل نداشته باشید. مقدار مکمل باید بر اساس دریافت غذایی و نیاز فرد تعیین شود.
ارزیابی سلامت استخوان در دوران یائسگی
اگر یائسه شدهاید، عوامل خطر پوکی استخوان را دارید یا نتیجه تست تراکم استخوان شما طبیعی نیست، میتوانید برای بررسی شرایط و تعیین نیاز به درمان اقدام کنید.
در ویزیت، سابقه یائسگی، شکستگیها، داروهای مصرفی و نتیجه آزمایشها و DEXA بررسی میشود. برای مرور جواب آزمایشها و تستهای قبلی، امکان مشاوره آنلاین نیز وجود دارد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت به سایت drsadeghizadeh.ir مراجعه کنید.