«سونوگرافی نوشته رحم کمی بزرگ است و ساختار عضله آن ناهمگون است؛ یعنی چه؟»
این یکی از پرسش‌های رایج خانم‌هایی است که سال‌ها پریودهای سنگین و دردناک را تجربه کرده‌اند. یکی از علت‌های احتمالی این یافته‌ها آدنومیوز رحم (Adenomyosis) است؛ بیماری خوش‌خیمی که می‌تواند باعث بزرگ شدن رحم، خونریزی شدید قاعدگی و درد پریود شود.
آدنومیوز چیست؟
آدنومیوز زمانی اتفاق می‌افتد که بافتی شبیه پوشش داخلی رحم (آندومتر) وارد دیواره عضلانی رحم (میومتر) شود. این بافت به تغییرات هورمونی سیکل قاعدگی پاسخ می‌دهد و می‌تواند باعث ضخیم شدن دیواره رحم، بزرگ شدن رحم، خونریزی زیاد و درد شود.
آدنومیوز سرطان نیست و در بسیاری از خانم‌ها حتی بدون علامت است. این بیماری ممکن است به شکل منتشر در دیواره رحم وجود داشته باشد یا به‌صورت موضعی توده‌ای به نام آدنومیوما ایجاد کند. اگر آدنومیوز بدون علامت باشد، معمولاً فقط پیگیری کافی است.
تفاوت آدنومیوز و اندومتریوز چیست؟
در آدنومیوز، بافت شبیه آندومتر داخل عضله رحم قرار دارد؛ اما در اندومتریوز، این بافت خارج از رحم، مثلاً روی تخمدان یا صفاق لگن، دیده می‌شود.
این دو بیماری می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند. اندومتریوز ممکن است باعث کیست شکلاتی تخمدان و چسبندگی لگنی شود، در حالی که آدنومیوز بیشتر با بزرگ شدن و حساسیت رحم همراه است.
آدنومیوز با فیبروم رحم نیز تفاوت دارد. فیبروم معمولاً توده‌ای با مرز مشخص است، اما آدنومیوز اغلب مرز واضحی با عضله سالم رحم ندارد.
علائم آدنومیوز رحم چیست؟
شایع‌ترین علائم آدنومیوز عبارت‌اند از:
- پریود سنگین: خونریزی زیاد، دفع لخته یا طولانی شدن مدت قاعدگی
- درد شدید پریود: به‌خصوص دردی که با گذشت زمان بیشتر شده است.
- درد مزمن لگن و احساس فشار در زیر شکم
- درد عمقی هنگام رابطه جنسی
- علائم کم‌خونی مانند خستگی، سرگیجه و تنگی نفس هنگام فعالیت
- بزرگ شدن و گاهی حساسیت رحم در معاینه
البته این علائم اختصاصی آدنومیوز نیستند و بیماری‌هایی مثل فیبروم، پولیپ رحم و اختلالات هورمونی نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
آدنومیوز چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص آدنومیوز معمولاً با سونوگرافی واژینال انجام می‌شود و در موارد لازم از MRI لگن کمک می‌گیریم.
مهم‌ترین نشانه‌های سونوگرافی عبارت‌اند از:
- بزرگ شدن رحم
- ضخیم شدن نامتقارن دیواره عضلانی رحم
- وجود کیست‌های کوچک داخل عضله رحم
- سایه‌های خطی در میومتر
- نامنظم شدن مرز آندومتر و میومتر
هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند و باید در کنار علائم بیمار تفسیر شوند. MRI بیشتر زمانی کاربرد دارد که نتیجه سونوگرافی مبهم باشد یا لازم باشد آدنومیوز را از فیبروم تشخیص دهیم.
در صورت خونریزی شدید، آزمایش CBC و فریتین نیز برای بررسی کم‌خونی و ذخایر آهن درخواست می‌شود. در بعضی بیماران، بسته به سن و الگوی خونریزی، بررسی آندومتر هم ضرورت دارد.
درمان آدنومیوز رحم چیست؟
انتخاب درمان به شدت علائم، سن، سابقه پزشکی و مهم‌تر از همه، قصد بارداری در آینده بستگی دارد.
آدنومیوز بدون علامت معمولاً به درمان نیاز ندارد. در بیمارانی که خونریزی یا درد دارند، ابتدا روش‌های غیرجراحی را بررسی می‌کنیم.
۱. درمان دارویی آدنومیوز
گزینه‌های دارویی شامل موارد زیر هستند:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: برای کاهش درد قاعدگی و تا حدی خونریزی
- ترانگزامیک اسید: برای کاهش خونریزی در روزهای پریود، در صورت نداشتن منع مصرف
- آی‌یودی هورمونی: یکی از گزینه‌های مؤثر برای کاهش خونریزی و درد
- داروهای هورمونی: مانند پروژستین‌ها یا قرص‌های ترکیبی، با توجه به شرایط بیمار
- داروهای مهارکننده GnRH: برای کنترل موقت علائم در موارد منتخب
این درمان‌ها معمولاً بیماری را به‌طور کامل حذف نمی‌کنند، اما می‌توانند علائم را به میزان قابل‌توجهی کنترل کنند.
۲. درمان جراحی و روش‌های مداخله‌ای
اگر درمان دارویی مؤثر نباشد، گزینه‌های دیگری مطرح می‌شوند:
- هیسترکتومی: برداشتن رحم، تنها درمان قطعی آدنومیوز است و برای خانم‌هایی مناسب است که دیگر قصد بارداری ندارند.
- آدنومیو‌مکتومی: برداشتن ناحیه درگیر در آدنومیوز موضعی، در مراکز منتخب. شواهد این روش محدودتر است و بارداری پس از آن به مراقبت ویژه نیاز دارد.
- آمبولیزاسیون شریان رحمی: روشی مداخله‌ای که در برخی بیماران قابل بررسی است و باید مزایا و محدودیت‌های آن ارزیابی شود.
آیا آدنومیوز باعث ناباروری می‌شود؟
خیر. آدنومیوز به معنی ناباروری قطعی نیست و بسیاری از خانم‌های مبتلا بارداری موفق دارند.
با این حال، برخی مطالعات ارتباط آدنومیوز را با کاهش موفقیت درمان‌های کمک‌باروری و افزایش احتمال بعضی عوارض بارداری نشان داده‌اند. هنوز درباره میزان دقیق این تأثیر و سازوکار آن قطعیت کامل وجود ندارد.
اگر قصد بارداری دارید، انتخاب درمان باید با دقت بیشتری انجام شود؛ زیرا بعضی درمان‌های هورمونی مانع بارداری در طول مصرف می‌شوند و تصمیم درباره جراحی نیز باید با توجه به شرایط رحم و برنامه فرزندآوری گرفته شود.
بعد از شروع درمان چه انتظاری داشته باشم؟
هدف درمان، کاهش خونریزی و درد و بهبود کیفیت زندگی است. اثر درمان‌های دارویی معمولاً تدریجی است و بهتر است پس از چند سیکل ارزیابی شود.
با آی‌یودی هورمونی ممکن است در ماه‌های اول لکه‌بینی نامنظم داشته باشید که اغلب به‌مرور کاهش پیدا می‌کند.
آدنومیوز معمولاً پس از یائسگی و با کاهش سطح استروژن علائم کمتری ایجاد می‌کند. در خانم‌های نزدیک به یائسگی، گاهی می‌توان با درمان‌های ساده‌تر علائم را تا آن زمان کنترل کرد.
چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟
در شرایط زیر ارزیابی فوری لازم است:
- خیس شدن کامل یک پد یا تامپون در هر ساعت، برای چند ساعت متوالی
- سرگیجه شدید، غش، تپش قلب یا تنگی نفس همراه خونریزی
- درد شدید و ناگهانی لگن یا درد همراه تب
- هرگونه خونریزی پس از یائسگی
- خونریزی یا درد شکم همراه با تست بارداری مثبت
سؤالات پرتکرار درباره آدنومیوز
آیا آدنومیوز خطرناک است؟
آدنومیوز یک بیماری خوش‌خیم است و معمولاً به سرطان تبدیل نمی‌شود. با این حال، خونریزی شدید آن ممکن است باعث کم‌خونی و کاهش کیفیت زندگی شود.
آیا آدنومیوز بدون جراحی درمان می‌شود؟
بله. در بسیاری از بیماران، داروهای هورمونی، آی‌یودی هورمونی و داروهای کنترل خونریزی و درد می‌توانند علائم را به‌خوبی کنترل کنند.
آیا رحم بزرگ در سونوگرافی به معنی آدنومیوز است؟
خیر. بزرگ شدن رحم می‌تواند به دلایل مختلفی مانند فیبروم یا تغییرات پس از بارداری و زایمان باشد. تشخیص آدنومیوز به بررسی مجموعه علائم و یافته‌های تصویربرداری نیاز دارد.
آیا آدنومیوز بعد از یائسگی برطرف می‌شود؟
معمولاً علائم با کاهش استروژن پس از یائسگی کمتر می‌شوند. با این حال، هرگونه خونریزی پس از یائسگی باید جداگانه بررسی شود.
آیا با آدنومیوز می‌توان IVF انجام داد؟
بله. آدنومیوز مانع قطعی IVF نیست، اما ممکن است بر برنامه درمان ناباروری و زمان انتقال جنین تأثیر بگذارد. تصمیم‌گیری باید با متخصص ناباروری انجام شود.
جمع‌بندی
اگر پریودهای سنگین و دردناک دارید یا در گزارش سونوگرافی شما رحم حجیم و میومتر ناهمگون توصیف شده است، بهتر است احتمال آدنومیوز بررسی شود. تشخیص به‌موقع کمک می‌کند علت علائم مشخص شود و درمان متناسب با شرایط و برنامه بارداری شما انتخاب شود.
برای بررسی گزارش سونوگرافی و انتخاب روش درمان، می‌توانید از طریق سایت drsadeghizadeh.ir برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین اقدام کنید.
منابع علمی
- NICE. Heavy menstrual bleeding: assessment and management (NG88).
- Munro MG, et al. FIGO classification of abnormal uterine bleeding, 2018.
- Van den Bosch T, et al. MUSA consensus on sonographic features of the myometrium, 2015.
- ACOG. Diagnosis of Abnormal Uterine Bleeding in Reproductive-Aged Women.
