وقتی برای کسی سونوگرافی واژینال می‌نویسم، اغلب اولین واکنش یک سوال نگران است: «درد دارد؟» یا «حتماً لازم است؟». سونوگرافی واژینال یکی از دقیق‌ترین و در عین حال ساده‌ترین روش‌های دیدن رحم و تخمدان‌هاست، و دانستن این‌که دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد، بخش زیادی از این نگرانی را کم می‌کند.

سونوگرافی واژینال چیست؟

سونوگرافی واژینال یا ترانس‌واژینال (Transvaginal ultrasound) نوعی تصویربرداری با امواج صوتی است که در آن یک پروب باریک، پوشیده با کاور یک‌بارمصرف و ژل، به داخل واژن وارد می‌شود تا رحم، پوشش داخلی رحم (آندومتر)، تخمدان‌ها و اطراف آن‌ها از فاصله نزدیک دیده شوند. این روش از اشعه استفاده نمی‌کند.

چون پروب در این روش به اندام‌های لگن نزدیک‌تر است، جزئیاتی دیده می‌شود که در سونوگرافی از روی شکم ممکن است واضح نباشد؛ مثل پولیپ‌های کوچک داخل رحم، ضخامت آندومتر، ساختار کیست‌های تخمدان یا بارداری در هفته‌های خیلی ابتدایی.

سونوگرافی واژینال با سونوگرافی شکمی چه فرقی دارد؟

در سونوگرافی شکمی (Transabdominal) پروب روی پوست شکم حرکت می‌کند و معمولاً مثانه باید پر باشد؛ در سونوگرافی واژینال پروب داخل واژن قرار می‌گیرد و مثانه بهتر است خالی باشد. سونوگرافی واژینال جزئیات بیشتری از رحم و تخمدان نشان می‌دهد، اما میدان دید سونوگرافی شکمی وسیع‌تر است.

  • سونوگرافی شکمی برای توده‌های بزرگ، رحم بزرگ (مثلاً با فیبروم‌های بزرگ)، بارداری‌های جلوتر و کسانی که معاینه داخلی برایشان مناسب نیست، کاربرد دارد.
  • سونوگرافی واژینال برای ارزیابی دقیق آندومتر، تخمدان‌ها، بارداری اولیه و ساختارهای کوچک دقیق‌تر است.

گاهی هر دو در یک جلسه انجام می‌شوند تا هم تصویر کلی و هم جزئیات به دست بیاید.

سونوگرافی واژینال چه زمانی لازم است؟

سونوگرافی واژینال وقتی درخواست می‌شود که علامتی یا سوالی وجود دارد که با دیدن مستقیم رحم و تخمدان‌ها پاسخ می‌گیرد؛ این روش به‌عنوان غربالگری روتین در زنانِ بدون علامت توصیه نمی‌شود.

  • خونریزی غیرطبیعی رحم: پریود خیلی شدید، طولانی، نامنظم یا خونریزی بین دو پریود.
  • هر خونریزی بعد از یائسگی، که در آن ضخامت آندومتر بررسی می‌شود.
  • درد لگنی، درد شدید قاعدگی یا شک به اندومتریوز و آدنومیوز.
  • بررسی کیست تخمدان، فیبروم (میوم) یا پولیپ رحم.
  • بارداری اولیه: تأیید محل بارداری داخل رحم، ضربان قلب جنین و بررسی خونریزی یا درد در ابتدای بارداری.
  • بررسی ناباروری: شمارش فولیکول‌های تخمدان و پایش رشد فولیکول‌ها.
  • بررسی محل قرارگیری آی‌یو‌دی.

سونوگرافی واژینال درد دارد؟

برای بیشتر زنان، سونوگرافی واژینال دردناک نیست و بیشتر احساس فشار یا ناخوشایندی خفیف ایجاد می‌کند؛ پروب از اسپکولوم معاینه باریک‌تر است. اگر لگن شما دردناک یا ملتهب باشد، فشار پروب روی نقاط حساس ممکن است درد ایجاد کند، که خودش اطلاعات تشخیصی مفیدی است.

چند نکته کمک می‌کند معاینه راحت‌تر باشد:

  • نفس عمیق و آرام کشیدن و شل کردن عضلات لگن.
  • اگر درد هنگام رابطه یا انقباض غیرارادی عضلات واژن (واژینیسموس) دارید، از قبل بگویید.
  • در صورت تمایل، می‌توانید از سونوگرافیست بخواهید خودتان پروب را وارد کنید.
  • شما هر لحظه حق دارید بخواهید سونوگرافی متوقف شود.

برای سونوگرافی واژینال چه آمادگی لازم است؟

سونوگرافی واژینال آمادگی خاصی ندارد؛ معمولاً فقط کافی است درست قبل از آن ادرار کنید تا مثانه خالی باشد. ناشتایی لازم نیست.

  • اگر هم‌زمان سونوگرافی شکمی هم درخواست شده، ممکن است لازم باشد ابتدا با مثانه پر مراجعه کنید؛ دستور مرکز تصویربرداری را دنبال کنید.
  • لباس راحت دوتکه بپوشید.
  • جواب سونوگرافی‌ها و آزمایش‌های قبلی را همراه داشته باشید.
  • تاریخ اولین روز آخرین پریود (قاعدگی) خود را بدانید، چون تفسیر آندومتر و تخمدان به روز سیکل بستگی دارد.

در دوران پریود هم می‌شود سونوگرافی واژینال داد؟

بله، از نظر ایمنی مانعی ندارد و در شرایط اورژانسی یا وقتی سوال مربوط به همان روزهاست، انجام می‌شود. اما برای بعضی سوال‌ها روز سیکل اهمیت دارد و ممکن است زمان خاصی را پیشنهاد کنم.

بهترین روز سیکل برای سونوگرافی واژینال کدام است؟

  • بررسی پولیپ و ضخامت آندومتر: معمولاً چند روز بعد از تمام شدن پریود، در نیمه اول سیکل، که آندومتر نازک‌تر است و یافته‌ها واضح‌ترند.
  • شمارش فولیکول‌های آنترال برای ارزیابی ذخیره تخمدان: معمولاً در روزهای ابتدایی سیکل؛ نتیجه آن در کنار آزمایش AMH و بررسی ذخیره تخمدان تفسیر می‌شود.
  • پیگیری کیست ساده تخمدان: اغلب بعد از یک یا چند سیکل، چون بسیاری از کیست‌های عملکردی تخمدان خودبه‌خود از بین می‌روند.
  • پایش تخمک‌گذاری: طبق برنامه درمان ناباروری و در روزهای تعیین‌شده.

دختری که رابطه نداشته چه گزینه‌هایی دارد؟

برای دخترانی که رابطه جنسی نداشته‌اند، سونوگرافی واژینال انجام نمی‌شود و نگرانی درباره پرده بکارت کاملاً قابل‌درک و محترم است. در این شرایط معمولاً سونوگرافی شکمی با مثانه پر انجام می‌شود و اگر جزئیات بیشتری لازم باشد، با رضایت بیمار، سونوگرافی رکتال (ترانس‌رکتال) گزینه‌ای است که تصویر نزدیک‌تری از رحم و تخمدان‌ها می‌دهد بدون این‌که به ناحیه واژن وارد شود.

من همیشه پیش از درخواست سونوگرافی، وضعیت شما را می‌پرسم و نوع سونوگرافی را در برگه درخواست صریح می‌نویسم تا در مرکز تصویربرداری سوءتفاهمی پیش نیاید.

رویکرد من در درخواست و تفسیر سونوگرافی واژینال

حتی در چکاپ دوره‌ای زنان، سونوگرافی را وقتی درخواست می‌کنم که سوال مشخصی داشته باشم، و آن سوال را در برگه درخواست می‌نویسم؛ مثلاً «بررسی پولیپ آندومتر» یا «پیگیری کیست تخمدان چپ». سونوگرافی با سوال روشن، گزارش دقیق‌تر و مفیدتری می‌دهد.

جواب سونوگرافی را هیچ‌وقت جدا از شرح حال و معاینه تفسیر نمی‌کنم. بسیاری از یافته‌ها، مثل کیست کوچک تخمدان یا یک فیبروم کوچک بدون علامت، شایع‌اند و به درمان نیاز ندارند. برای من مهم است که یک کلمه در گزارش سونوگرافی شما را بی‌دلیل نگران نکند و از طرف دیگر، یافته‌ای که پیگیری لازم دارد هم فراموش نشود.

چه زمانی فوری مراجعه کنیم؟

اگر یکی از این علائم را دارید، منتظر نوبت سونوگرافی روتین نمانید و فوری مراجعه کنید:

  • درد شدید و ناگهانی یک طرف لگن، به‌خصوص همراه با تهوع یا استفراغ.
  • درد شکم یا خونریزی در ابتدای بارداری، یا احتمال بارداری همراه با درد یک‌طرفه.
  • سرگیجه شدید، غش یا تپش قلب همراه با درد لگنی.
  • خونریزی بسیار شدید.
  • تب همراه با درد لگنی.

اگر علائم شما فوری نیست ولی سوالی دارید که سونوگرافی باید به آن پاسخ دهد، می‌توانید نوبت ویزیت بگیرید تا با هم تصمیم بگیریم چه نوع سونوگرافی و در چه روزی از سیکل برایتان مناسب است.

سوالات پرتکرار بیماران

سونوگرافی واژینال در بارداری برای جنین ضرر دارد؟

خیر. سونوگرافی واژینال از امواج صوتی استفاده می‌کند و در بارداری، به‌ویژه هفته‌های ابتدایی، به‌طور معمول و ایمن انجام می‌شود. این روش باعث سقط نمی‌شود.

بعد از سونوگرافی واژینال لکه‌بینی طبیعی است؟

گاهی لکه‌بینی بسیار مختصر، به‌ویژه در بارداری یا وقتی دهانه رحم حساس است، دیده می‌شود. اما خونریزی واقعی یا درد ادامه‌دار طبیعی نیست و باید بررسی شود.

آیا سونوگرافی واژینال پرده بکارت را از بین می‌برد؟

سونوگرافی واژینال در دخترانی که رابطه نداشته‌اند انجام نمی‌شود و به جای آن سونوگرافی شکمی یا در صورت نیاز رکتال درخواست می‌شود. اگر نگرانی دارید، حتماً پیش از انجام با پزشک و مرکز تصویربرداری مطرح کنید.

با عفونت واژن می‌شود سونوگرافی واژینال داد؟

در بیشتر موارد بله، چون پروب با کاور یک‌بارمصرف پوشانده می‌شود. اگر سوزش یا درد زیادی دارید، بگویید تا با ملایمت بیشتری انجام شود یا در صورت غیرضروری بودن، زمان آن تنظیم شود.

جواب سونوگرافی را چطور بفهمم؟

گزارش سونوگرافی را بهتر است پزشک معالج در کنار علائم و معاینه شما تفسیر کند. بسیاری از اصطلاحات گزارش، مثل کیست فولیکولار یا مایع آزاد کم در لگن، در بسیاری موارد یافته‌هایی طبیعی یا گذرا هستند.

اگر سونوگرافی واژینال برایتان درخواست شده و هنوز نگرانی دارید، یا جوابی در دست دارید که نمی‌دانید چه معنایی دارد، می‌توانیم آن را با هم و در کنار علائم شما مرور کنیم. برای مرور گزارش سونوگرافی، پرسیدن معنای اصطلاحات آن یا تصمیم درباره این‌که آیا پیگیری لازم است، ویزیت آنلاین متنی یا تلفنی گزینه مناسبی است. اگر علامتی دارید که معاینه می‌خواهد، یا گزارش به یافته‌ای اشاره کرده که باید بررسی شود، ویزیت حضوری را انتخاب کنید. اطلاعات بیشتر در drsadeghizadeh.ir در دسترس است.