قرصهای هورمونی برای بسیاری از زنان روشی مؤثر و قابلاعتماد برای پیشگیری از بارداری هستند، اما برای همه انتخاب مناسبی نیستند. وقتی درباره قرص هورمونی و موارد منع مصرف آن از من سؤال میشود، اولین نکتهای که توضیح میدهم این است که انتخاب قرص نباید فقط بر اساس تجربه دوستان یا نوع قرصی که قبلاً مصرف کردهاید انجام شود؛ سابقه پزشکی، داروهای همزمان و عوامل خطر شما اهمیت زیادی دارند.
قرص هورمونی چیست و چه زمانی میتواند مشکلساز شود؟
منظور از قرصهای هورمونی پیشگیری، معمولاً قرصهای ترکیبی حاوی استروژن و پروژستین یا قرصهای فقط پروژستینی است. این داروها با مهار تخمکگذاری و ایجاد تغییراتی در مخاط دهانه رحم و آندومتر از بارداری پیشگیری میکنند و بسته به نوع قرص، میتوانند در تنظیم خونریزیهای قاعدگی، کاهش درد قاعدگی و بعضی علائم مرتبط با هورمونها نیز کمککننده باشند.
اما وجود هورمون استروژن در بعضی قرصها میتواند در افراد دارای برخی عوامل خطر، احتمال لخته خون، سکته مغزی یا عوارض قلبیعروقی را افزایش دهد. بنابراین نمیتوان گفت یک قرص برای همه زنان «ممنوع» یا «بیخطر» است؛ نوع قرص و شرایط فردی شما تعیینکننده است.
چه کسانی نباید بدون ارزیابی پزشکی قرص هورمونی مصرف کنند؟
اگر یکی از شرایط زیر را دارید، بهخصوص اگر قصد مصرف قرص ترکیبی حاوی استروژن را دارید، بهتر است قبل از شروع دارو حتماً ارزیابی پزشکی انجام شود:
- سابقه لخته خون در ورید یا ریه: اگر قبلاً ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه داشتهاید، مصرف بعضی روشهای هورمونی، بهویژه روشهای حاوی استروژن، ممکن است برای شما مناسب نباشد.
- سابقه سکته مغزی یا بیماری قلبی-عروقی مهم: در این شرایط انتخاب روش پیشگیری باید با دقت بیشتری انجام شود.
- میگرن همراه با اورا: اگر قبل یا همزمان با سردرد، علائمی مانند اختلال دید، دیدن نورهای زیگزاگ، بیحسی یا اختلالات عصبی گذرا دارید، قرصهای ترکیبی حاوی استروژن معمولاً انتخاب مناسبی نیستند.
- فشار خون بالا، بهخصوص فشار خون کنترلنشده: فشار خون باید قبل از شروع قرصهای ترکیبی بررسی شود. در فشار خونهای بالا، انتخاب روش دیگری ممکن است ایمنتر باشد.
- سیگار کشیدن در سن 35 سالگی و بالاتر: ترکیب سیگار و استروژن میتواند خطر عوارض قلبیعروقی و عروقی را افزایش دهد و شدت خطر به میزان مصرف سیگار و سایر عوامل فردی نیز بستگی دارد.
- برخی بیماریهای کبدی: در بیماری فعال یا شدید کبدی، بعضی داروهای هورمونی نباید بدون ارزیابی پزشک مصرف شوند.
- برخی شرایط مرتبط با سرطان پستان: در سرطان پستان فعلی یا بعضی سوابق آن، انتخاب روش هورمونی نیازمند بررسی دقیق شرایط فرد است.
- دوره پس از زایمان: زمان شروع روشهای حاوی استروژن بعد از زایمان اهمیت دارد، زیرا در هفتههای ابتدایی خطر لخته خون بیشتر است. شیردهی نیز در انتخاب و زمان شروع روش پیشگیری مؤثر است.
- بیحرکتی طولانی یا بعضی جراحیها: اگر قرار است تحت عمل جراحی بزرگ قرار بگیرید یا برای مدتی طولانی بیتحرک باشید، لازم است درباره ادامه یا توقف موقت بعضی روشهای حاوی استروژن با پزشک خود مشورت کنید.
- مصرف برخی داروها: بعضی داروهای ضدصرع، داروهای خاص سل و برخی داروهای دیگر میتوانند اثربخشی بعضی قرصهای هورمونی را کاهش دهند. به همین دلیل فهرست تمام داروها و مکملهایی که مصرف میکنید برای من اهمیت دارد.
یک نکته مهم این است که منع مصرف یک قرص ترکیبی به معنی ممنوع بودن تمام روشهای هورمونی نیست. برای مثال، در برخی شرایطی که استروژن مناسب نیست، ممکن است یک روش فقط پروژستینی یا یک روش غیرهورمونی گزینه بهتری باشد. تصمیم نهایی باید بر اساس شرایط همان فرد گرفته شود.
رویکرد درمانی من برای انتخاب قرص هورمونی
من انتخاب قرص هورمونی را از یک نسخه آماده شروع نمیکنم. ابتدا درباره هدف شما از پیشگیری، الگوی قاعدگی، سابقه بارداری و زایمان، سابقه شخصی و خانوادگی بیماریهای مهم، سردرد و میگرن، سیگار، داروهای مصرفی و عوامل خطر لخته خون سؤال میکنم.
در مطب من، اندازهگیری فشار خون و بررسی دقیق سابقه پزشکی بخش مهمی از ارزیابی قبل از شروع قرص است. در صورت نیاز، وضعیت پزشکی شما و داروهای همزمان را نیز بررسی میکنم تا انتخاب روش پیشگیری فقط بر اساس یک علامت یا یک آزمایش انجام نشود.
من از اصول و معیارهای پذیرفتهشده بینالمللی برای ارزیابی صلاحیت استفاده از روشهای پیشگیری هورمونی پیروی میکنم و برای هر بیمار، مزایا و ریسکهای روشهای مختلف را در کنار هم قرار میدهم. هدف من این نیست که صرفاً یک قرص برای شما انتخاب کنم؛ هدفم این است که ایمنترین و مناسبترین روش متناسب با بدن، سبک زندگی و نیاز شما انتخاب شود.
اگر قرص برای شما مناسب باشد، نوع ترکیب هورمونی، مقدار هورمون، زمان شروع و نحوه مصرف را توضیح میدهم و درباره عوارض احتمالی نیز شفاف صحبت میکنم. محیط مشاوره در مطب من خصوصی و آرام است تا بتوانید بدون نگرانی درباره مسائل مربوط به قاعدگی، روابط جنسی، پیشگیری از بارداری یا سابقه پزشکی خود صحبت کنید.
قبل و بعد از شروع قرص چه انتظاری داشته باشید؟
قبل از شروع قرص، لازم نیست همه افراد آزمایشهای گسترده انجام دهند. ارزیابی بر اساس سابقه پزشکی، فشار خون، داروهای مصرفی و شرایط فردی انجام میشود و اگر نشانه یا سابقهای وجود داشته باشد که نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، آزمایش یا ارزیابی تکمیلی درخواست میکنم.
در روزهای ابتدایی مصرف، بعضی افراد ممکن است تهوع خفیف، حساسیت پستان، سردرد یا لکهبینی داشته باشند. این علائم در بسیاری از افراد با ادامه مصرف کمتر میشوند، اما اگر شدید باشند، ادامه پیدا کنند یا کیفیت زندگی شما را تحت تأثیر قرار دهند، من ترجیح میدهم روش یا نوع قرص را دوباره ارزیابی کنم.
علائمی مانند درد یا تورم یکطرفه پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، اختلال ناگهانی بینایی یا علائم عصبی جدید طبیعی تلقی نمیشوند و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند. در چنین شرایطی نباید منتظر بمانید تا علائم خودبهخود برطرف شوند.
همچنین اگر بعد از شروع قرص دچار میگرن جدید یا تغییر واضح در الگوی سردرد شدید، فشار خون شما بالا رفت، سیگار کشیدن را شروع کردید، قرار است جراحی مهمی داشته باشید یا شرایط پزشکی جدیدی برایتان ایجاد شد، لازم است روش پیشگیری دوباره بررسی شود.
سوالات پرتکرار بیماران
آیا اگر میگرن داشته باشم، اصلاً نمیتوانم قرص هورمونی مصرف کنم؟
نه لزوماً. برای من مهم است که مشخص شود میگرن شما با اورا همراه است یا خیر و چه نوع روش هورمونی مدنظر است. در میگرن همراه با اورا، معمولاً روشهای حاوی استروژن را انتخاب نمیکنم و گزینههای مناسبتر را بررسی میکنم.
اگر قرص ترکیبی برای من مناسب نباشد، آیا باید قید روش هورمونی را بزنم؟
خیر. در بعضی شرایط، روشهای فقط پروژستینی میتوانند گزینه مناسبی باشند. من بر اساس علت منع مصرف، سن، وضعیت قاعدگی، سابقه پزشکی و ترجیح خود شما، گزینههای جایگزین را بررسی میکنم.
آیا قبل از مصرف قرص باید آزمایش هورمونی بدهم؟
در بیشتر افراد، برای شروع یک روش پیشگیری هورمونی، آزمایشهای هورمونی روتین ضروری نیستند. من ابتدا سابقه پزشکی و عوامل خطر را بررسی میکنم و فقط در صورت وجود دلیل بالینی، آزمایش یا بررسی تکمیلی درخواست میکنم.
اگر قبلاً چند سال قرص مصرف کردهام و مشکلی نداشتهام، میتوانم دوباره همان را شروع کنم؟
لزومی ندارد. شرایط بدن در طول زمان تغییر میکند؛ مثلاً فشار خون، سیگار، میگرن، داروهای مصرفی یا سابقه بیماری ممکن است تغییر کرده باشد. به همین دلیل قبل از شروع مجدد، بهتر است شرایط فعلی شما دوباره ارزیابی شود.
اگر درباره مناسب بودن قرص هورمونی برای خودتان مطمئن نیستید، لازم نیست بین نگرانی و خوددرمانی یکی را انتخاب کنید. من در جلسه مشاوره ابتدا شرایط و عوامل خطر شما را بررسی میکنم و سپس درباره قرص، روشهای هورمونی دیگر یا روشهای غیرهورمونی با شما تصمیم میگیرم. برای دریافت وقت مشاوره میتوانید از طریق drsadeghizadeh.ir یا بخش رزرو نوبت اقدام کنید.
