«ترشحم رنگش عوض شده؛ یعنی عفونت دارم؟» این یکی از پرتکرارترین پیامهایی است که دریافت میکنم. ترشحات واژن بخشی طبیعی از عملکرد بدن است و رنگ و غلظتش در طول ماه تغییر میکند؛ اما ترکیب رنگ، بو و علائم همراه میتواند سرنخ مهمی بدهد که چه زمانی ترشح طبیعی است و چه زمانی باید بررسی شود.
ترشحات طبیعی واژن چه شکلی است؟
ترشح طبیعی واژن معمولاً شفاف تا سفید شیری است، بوی تند یا ناخوشایند ندارد و با خارش، سوزش یا درد همراه نیست. مقدار و غلظت آن از فردی به فرد دیگر و در روزهای مختلف چرخه متفاوت است.
این ترشح از غدد دهانهٔ رحم و دیوارهٔ واژن تولید میشود و به تمیز ماندن واژن، مرطوب نگه داشتن بافت و حفظ تعادل باکتریهای محافظ کمک میکند. به ترشح طبیعی گاهی «لکوره» (Leukorrhea) هم گفته میشود. وجود ترشح بهخودیخود نشانهٔ عفونت یا نبود بهداشت نیست.
ترشحات واژن در طول چرخهٔ قاعدگی چگونه تغییر میکند؟
ترشحات واژن تحت تأثیر هورمونهای استروژن و پروژسترون در طول چرخهٔ قاعدگی (پریود) تغییر میکند؛ نزدیک تخمکگذاری شفاف و کشدار و پس از آن غلیظتر و کدرتر میشود.
- چند روز پس از پریود: ترشح معمولاً کم است و ممکن است احساس خشکی نسبی داشته باشید.
- نزدیک تخمکگذاری: ترشح بیشتر، شفاف، لغزنده و کشدار شبیه سفیدهٔ تخممرغ میشود.
- پس از تخمکگذاری تا پریود بعدی: ترشح غلیظتر، چسبندهتر و سفید یا کرمرنگ میشود.
علاوه بر چرخه، بارداری، شیردهی، مصرف قرصهای هورمونی، تحریک جنسی و یائسگی هم مقدار و ظاهر ترشح را تغییر میدهند. برای مثال، در بارداری افزایش ترشح سفید و رقیق شایع است.
رنگ ترشحات واژن چه معنایی دارد؟
رنگ ترشح بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما همراه با بو، غلظت و علائم دیگر میتواند احتمالها را مشخص کند. راهنمای زیر برای آشنایی است، نه برای تشخیص قطعی.
ترشحات سفید واژن
ترشح سفید یا شیری بدون بو و بدون خارش در بیشتر موارد طبیعی است. اگر ترشح سفید، غلیظ و تکهتکه شبیه پنیر باشد و با خارش و سوزش همراه شود، عفونت قارچی (کاندیدیازیس) یکی از احتمالهاست.
ترشحات خاکستری یا سفید رقیق با بوی ماهی
ترشح رقیق خاکستری یا سفید که بوی ماهی دارد و این بو اغلب پس از رابطهٔ جنسی یا پریود بیشتر میشود، بیشتر با واژینوز باکتریال (Bacterial Vaginosis) سازگار است. واژینوز باکتریال ناشی از بههمخوردن تعادل باکتریهای واژن است و معمولاً خارش زیادی ندارد؛ دربارهٔ درمان و علت عود واژینوز باکتریال جداگانه نوشتهام.
ترشحات زرد یا سبز واژن
ترشح زرد یا سبز، بهویژه اگر کفدار، بدبو یا همراه با خارش و سوزش باشد، میتواند نشانهٔ تریکوموناس یا عفونت دهانهٔ رحم با کلامیدیا یا سوزاک باشد. ترشح کمی زردرنگ که پس از خشک شدن روی لباس زیر دیده میشود و هیچ علامت دیگری ندارد، لزوماً غیرطبیعی نیست.
ترشحات قهوهای یا صورتی
ترشح قهوهای معمولاً خون قدیمی است که با ترشح مخلوط شده و در روزهای ابتدایی یا انتهایی پریود شایع است. لکهبینی صورتی یا قهوهای در زمان تخمکگذاری، در ماههای اول مصرف روشهای هورمونی یا پس از رابطه هم ممکن است دیده شود. اما لکهبینی مکرر بین دو پریود، خونریزی بعد از رابطه یا هر نوع خونریزی پس از یائسگی نیاز به بررسی دارد.
ترشحات آبکی و زیاد
ترشح آبکی بیشتر از معمول گاهی طبیعی است، مثلاً هنگام تحریک جنسی یا ورزش. در بارداری، خروج ناگهانی یا مداوم مایع آبکی باید از نظر پارگی کیسهٔ آب بررسی شود.
بوی ترشحات واژن چه زمانی غیرطبیعی است؟
واژن سالم ممکن است بوی ملایم و خفیفی داشته باشد که طبیعی است؛ بوی تند، ماهیمانند یا بسیار ناخوشایند غیرطبیعی است و ارزش بررسی دارد. شستوشوی بیشتر یا استفاده از محصولات معطر این مشکل را حل نمیکند و ممکن است آن را بدتر کند. اگر بو بهخصوص پس از رابطه تشدید میشود، علت بیشتر شدن بوی واژن بعد از رابطه را جداگانه توضیح دادهام.
یک علت کمتر شناختهشدهٔ بوی بسیار بد و ترشح قهوهای یا تیره، باقی ماندن جسم خارجی در واژن است؛ مثلاً تامپون یا گازی که فراموش شده است. این حالت با برداشتن جسم خارجی توسط پزشک معمولاً برطرف میشود.
چه زمانی ترشحات واژن نیاز به معاینه دارد؟
اگر ترشح شما نسبت به الگوی همیشگیتان تغییر محسوسی کرده و با بو، خارش، سوزش، درد یا خونریزی همراه است، بهتر است معاینه شوید. تغییر نسبت به «حالت معمول خود شما» مهمتر از مقایسه با دیگران است.
- تغییر رنگ به زرد، سبز یا خاکستری.
- بوی ماهی یا بوی بد و پایدار.
- خارش، سوزش، قرمزی یا تورم ناحیهٔ تناسلی.
- درد هنگام رابطهٔ جنسی یا ادرار.
- ترشح بعد از رابطه با شریک جدید یا احتمال تماس با عفونتهای منتقله از راه جنسی.
- ترشح غیرطبیعی در دوران بارداری.
چه زمانی فوری مراجعه کنیم؟
برخی علائم همراه با ترشح نشان میدهند که عفونت ممکن است از واژن فراتر رفته یا مشکل جدیتری وجود داشته باشد:
- تب، لرز یا درد زیر شکم و لگن.
- ترشح چرکی همراه با درد شدید.
- خونریزی غیرعادی، بهویژه پس از یائسگی یا در بارداری.
- خروج مایع آبکی در بارداری.
- ترشح بسیار بدبو پس از زایمان، سقط یا اقدام درمانی روی رحم.
رویکرد من در بررسی ترشحات واژن
من ترشح را فقط از روی توصیف تلفنی یا عکس تشخیص نمیدهم، چون انواع عفونت واژن میتوانند ظاهر مشابه داشته باشند و گاهی دو عفونت همزمان وجود دارد. ابتدا دربارهٔ زمان شروع، تغییر نسبت به همیشه، ارتباط با چرخه، داروهای مصرفی، روش پیشگیری از بارداری و سابقهٔ عفونتهای قبلی سؤال میکنم.
در معاینه، ظاهر واژن و دهانهٔ رحم و خود ترشح را بررسی میکنم. بسته به شرایط، ممکن است اسیدیتهٔ (pH) ترشح را بسنجم، نمونه را زیر میکروسکوپ ببینم یا برای کشت قارچ یا تستهای عفونتهای آمیزشی مثل کلامیدیا، سوزاک و تریکوموناس نمونه بگیرم.
در بخشِ درمان عفونتهای زنان، برای من مهم است که درمان بر اساس علت مشخصشده انتخاب شود، نه بر اساس رنگ ترشح. مصرف خودسرانهٔ شیاف یا آنتیبیوتیک ممکن است علائم را موقتاً کم کند، اما علت را پنهان کند و تشخیص بعدی را دشوارتر سازد.
در مراجعه برای ترشحات واژن چه انتظاری داشته باشیم؟
بررسی ترشح معمولاً یک معاینهٔ کوتاه لگنی و نمونهگیری ساده با سوآپ است که دردناک نیست، هرچند ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند.
- یکی دو روز قبل از مراجعه دوش واژینال نگیرید و از شیاف یا کرم واژینال استفاده نکنید، مگر پزشک گفته باشد.
- اگر ممکن است، در روزهای خونریزی شدید پریود مراجعه نکنید؛ هرچند در موارد فوری صبر نکنید.
- فهرست داروهایی را که اخیراً مصرف کردهاید همراه داشته باشید.
برخی نتایج در همان جلسه مشخص میشود و برخی دیگر به آزمایشگاه نیاز دارد. وقتی جواب آزمایش آماده شد، مرور آن و تصمیم درمانی را میتوان در ویزیت آنلاین هم انجام داد.
اگر ترشحتان نسبت به همیشه تغییر کرده، میتوانید نوبت معاینه بگیرید تا علت با معاینه و در صورت نیاز نمونهگیری روشن شود.
سوالات پرتکرار بیماران
ترشح سفید زیاد بدون بو و خارش طبیعی است؟
در بیشتر موارد بله. ترشح سفید یا شفاف بدون بو و بدون علائم آزاردهنده، بهخصوص اگر با زمان چرخهٔ قاعدگی تغییر کند، معمولاً طبیعی است. اگر مقدار آن ناگهان و بدون دلیل روشن زیاد شد، بررسی کنید.
ترشحات قهوهای قبل از پریود نشانهٔ چیست؟
ترشح قهوهای چند روز قبل از پریود اغلب خون قدیمی است و میتواند طبیعی باشد. اگر این حالت هر ماه طولانیتر میشود، بین دو پریود تکرار میشود یا با درد همراه است، بهتر است بررسی شود.
آیا ترشح زرد همیشه یعنی عفونت؟
خیر. ترشح طبیعی گاهی پس از خشک شدن روی لباس زیر کمی زرد دیده میشود. اما ترشح زرد یا سبز همراه با بو، خارش، سوزش یا درد لگن نیاز به معاینه دارد.
شستوشوی داخل واژن ترشحات را کم میکند؟
خیر و توصیه هم نمیشود. دوش واژینال و شویندههای معطر تعادل طبیعی واژن را به هم میزنند و ممکن است احتمال عفونت را بیشتر کنند. شستوشوی ناحیهٔ بیرونی با آب کافی است.
آیا افزایش ترشحات در بارداری طبیعی است؟
افزایش ترشح سفید و رقیق در بارداری شایع است. اما ترشح بدبو، رنگی، همراه با خارش یا هرگونه خروج مایع آبکی یا خونریزی در بارداری باید به پزشک اطلاع داده شود.
اگر ترشح شما نسبت به همیشه تغییر کرده یا علائمی دارید که مطمئن نیستید طبیعی است، یک معاینهٔ ساده معمولاً بهتر از حدس زدن و آزمودن داروهای مختلف است و برای آن ویزیت حضوری لازم است. اگر مطمئن نیستید تغییر ترشحتان نیاز به معاینه دارد، یا جواب آزمایش ترشح آماده است و میخواهید آن را مرور کنیم، ویزیت آنلاین متنی برای همین تصمیمها مناسب است. اطلاعات بیشتر در drsadeghizadeh.ir آمده است.
منابع
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Vaginitis in Nonpregnant Patients. Practice Bulletin No. 215, 2020.
- Centers for Disease Control and Prevention. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Diseases Characterized by Vaginal Discharge.
- World Health Organization. Guidelines for the management of symptomatic sexually transmitted infections, 2021.
- National Institute for Health and Care Excellence. Clinical Knowledge Summaries: Vaginal discharge.